Bosnië-Herzegovina Persoonlijk

Tuzla, Srebrenica en Potocari

natuur in bosnie

Niet alles wat je op reis meemaakt is leuk, mooi en geweldig. Soms kom je op plaatsen en zie je dingen die op een andere manier indruk maken. Heftiger, schokkender. Mijn hele bezoek aan Bosnië-Herzegovina was een aaneenschakeling van dit soort momenten. Ik ging hier vanuit een uitwisselingsproject van mijn toenmalige studie naartoe met het idee dat het wel tof was om eens die kant op te reizen. Ik kwam thuis met een nieuwe visie op mijn eigen leven.

 

November 2007 – Als twintigjarige studente zei het met niet zo veel: een kennis-uitwisselingsproject als duurzame samenwerking tussen mijn school en een school in Tuzla. Nu had ik toen al last van reiskriebels en dus gaf ik me op om mee af te reizen naar het land dat ik tot dan toe alleen maar kende uit oorlogsverhalen: Bosnië. We zouden vooral veel uitgelegd krijgen over het schoolsysteem in Bosnië en daarnaast draaiden we een dag mee op een lokale school. Aldaar zouden we studenten uit proberen te leggen hoe ze op eigen benen moesten staan. Typisch, vooraf stond ik er totaal niet bij stil hoe lastig dit wel eens kon gaan worden. De eerste dag had ik het moeilijk: ik kende niemand, was geschokt door de slechte staat waarin de stad Tuzla zich jaren na de oorlog verkeerde en voelde een soort ontoereikendheid die ik tot dan toe nooit gevoeld had. De school waar we onze tijd doorbrachten zou in Nederland nog niet als kraakpand verhuurd worden: kogelgaten overal, graffiti op de muren en een verstikkende warmte vanuit de loeiende staatsverwarming. Ik volgde toentertijd een opleiding tot reclamevormgever en als verrassing gingen we bij een soortgelijke opleiding daar kijken. Ik stond letterlijk met tranen in mijn ogen bij het zien de bedroevend weinige middelen die ze op deze school beschikbaar hadden. Wij verspilden zo ontzettend veel terwijl ze hier echt helemaal niets hadden! Een gevoel van nederigheid en dankbaarheid overviel me en nog steeds denk ik hier geregeld aan terug.

 

school

 

Na 3 dagen op de school doorgebracht te hebben vertrokken we voor een dag naar Potocari en Srebrenica. In Potocari waren tijdens de oorlog de Dutchbatters gevestigd. Hier voltrok zich het welbekende drama waarbij de Nederlanders de lokale bevolking niet kon beschermen tegen de Serven. We bezochten hier een veld vol graven en een oorlogsmonument. Er stond een Bosnische vrouw ‘souvenirs’ te verkopen vlakbij de graven. Onze groep kocht de halve kraam leeg. Uit schuldgevoel of goedmakertje? Ik weet het niet, maar de oude dame was zielsgelukkig met dit onverwachte bezoek. We vervolgende onze weg naar de grote Dutchbat kazerne waar nog een hoop Nederlandse graffititeksten te lezen waren. Midden in de grote hal was een museum ingericht met voorwerpen die na de oorlog in de massagraven zijn teruggevonden. Daarnaast stond er black box waarin plaats genomen werd om een film over de oorlog te kijken. Ik zal nooit meer vergeten hoe we na deze film nog een kwartier lang in stilte zaten. Niemand wilde praten nadat we gezien hadden welk drama zich letterlijk op de grond onder onze voeten had voltrokken.

 

monument

 

dutchbat

 

We reden door naar Srebrenica, de stad die ongewild het gezicht van de oorlog werd. Het voelde bijna alsof we op een filmset terecht gekomen waren: een oud, kapot gebombardeerd filmtheater, vervallen huizen en een laaghangende mist. Het stadje wordt omringd door bergen waardoor de surrealistische sfeer alleen maar versterkt werd. In Srebrenica lunchten we bij een ouder stel die hun best gedaan hadden om een vullende soep te bereiden voor ons. Ik vond de soep vet en wilde niet weten wat er allemaal in zat, maar uit beleefdheid heb ik hem opgegeten. Ik herinner me nog goed dat twee mensen uit onze groep weigerde om de soep te eten. De plaatsvervangende schaamte die ik voelde kan ik nu nog oproepen. Dit echtpaar had met de weinige middelen die ze tot hun beschikking hadden een zo goed mogelijk maal voor ons klaargemaakt. Wat mij betreft eet je het dan op, hoe onsmakelijk het er ook uit mag zien. Al met al was de smaak trouwens prima.

 

srebrenica

 

Het bezoek aan Bosnië heeft mij ten goede veranderd en heeft me geleerd dankbaar te zijn voor wat ik heb. Daarnaast realiseerde ik me hierdoor dat een oorlog wel afgelopen kan zijn, maar dat de nasleep decennia lang duurt voor de lokale bevolking. De oorlog in Bosnië eindigde in 1995. Ik bezocht het land in 2007 en op veel plaatsen voelde het alsof de oorlog nog maar net afgelopen was. Wij horen of zien in onze media amper iets over een oorlog nadat deze eindigt, terwijl dit voor veel mensen nog lang niet het einde betekent.

 

Welke reis heeft jou het meest doen beseffen hoe goed wij het thuis hebben?

Dit vind je misschien ook leuk

20 Reacties

  • Reageer
    Jenny
    14 december 2014 op 09:06

    Na mijn eerste reis naar Indonesie had ik een hele tijd nodig om weer in NL te aarden. Het hebben van warm water, de luxe van een huis zonder scheuren in de muur, het hebben van een automatische wasmachine, geen sloppenwijken, wat een verschil.

    Daar staat tegenover dat ik de warmte en de gastvrijheid van het land mis, en me ongemakkelijk voel als ik een jaar niet die kant op kan. Hoewel ik donders goed weet dat dat onzin is…

    • Reageer
      reisgenie
      14 december 2014 op 12:30

      Dat kan ik me heel goed voorstellen, Jenny. Wij leven echt in luxe maar zijn ons daar te weinig van bewust. Ook wat je zegt wat betreft warmte en gastvrijheid verrast me nog geregeld: mensen hebben zo weinig maar willen toch alles met je delen. Heel bijzonder!

  • Reageer
    Margot
    14 december 2014 op 09:52

    Wow Kimber, heel indrukwekkend verhaal! Bizar inderdaad hoe je na de oorlog nog zo weinig hoort over hoe daarna een lang proces van wederopbouw begint.

    • Reageer
      reisgenie
      14 december 2014 op 12:32

      Gek is dat hè? Ik heb daar tot aan dat moment ook nooit bij stil gestaan.

  • Reageer
    kristel
    14 december 2014 op 10:23

    Indrukwekkend verhaal Kimber. Heel raak beschreven

  • Reageer
    Let's travel and see
    14 december 2014 op 11:57

    Wat een bijzondere reis! Kan me heel goed voorstellen dat het veel indruk gemaakt heeft! Ik ben zelf ook een dagje in Bosnië geweest vroeger, in Bihac. Was toen met mijn ouders op vakantie in Kroatië en ze wilden ons graag ook Bosnië laten zien. Dat heeft op mij ook onwijs veel indruk gemaakt, wat een ellende daar nog zeg. Overal kogelgaten inderdaad, heel bizar. Oh en ik begrijp je gevoel van schaamte mbt die soep echt onwijs..

    • Reageer
      reisgenie
      14 december 2014 op 12:34

      Bizar is inderdaad het juiste woord! Ik was er ook totaal niet op voorbereid dat het land nog in zó’n slechte staat verkeerde. Oh, die soep… echt, ik vond het zo schaamteloos. Die oude mensjes hebben uiteindelijk nog ergens een bordje met kaas en een stuk brood vandaan weten te toveren voor de desbetreffende personen. Gewoon ongelooflijk dat sommige mensen zich zo op kunnen stellen.

  • Reageer
    Kirsten | Travelaar.nl
    14 december 2014 op 12:49

    Wauw jeetje, heavy zeg! Maar wel erg mooi om ook zulke ervaringen te delen! Bosnie zou ik erg graag naartoe gaan.. Ben benieuwd naar hoe het er nu is!
    Voor mij heeft onze hele reis door Azie een enorme indruk gemaakt en dan met name Cambodja, Sri Lanka en Nepal. Ik merk dat ik daardoor veranderd ben. Rustiger, ikmaak me niet meer zovaak druk en.vraag me bij allesin de winkel af “Moet ik dit hebben?” Wij hebben het zo goed en mogen daar best eens wat vaker bij stilstaan!

    • Reageer
      reisgenie
      14 december 2014 op 14:07

      Wat goed, Kirsten! Ik probeer dat principe ook steeds bewuster toe te passen en vraag mezelf bij hebbedingetjes of kleding ook steeds vaker af of ik het wel nodig heb.

  • Reageer
    Ester
    15 december 2014 op 10:54

    Heftig, hoor. Ik weet nog wel dat er op de basisschool een Bosnisch meisje in mijn klas kwam, Lamia. Ik heb veel met haar gespeeld in die tijd en ik kan me nog herinneren dat ze verliefd was op Alladin 😉 Ze woonde in een kleine flat met haar moeder, waar haar vader was dat wist ik nooit. Van mijn moeder hoorde ik later dat hij nog in Bosnië zat, en dat ze halsoverkop gevlucht waren. Na de vakantie was ze er niet meer. Ik vraag me nog steeds af hoe het met haar afgelopen is!

    • Reageer
      reisgenie
      15 december 2014 op 14:55

      Wow, was een bijzonder verhaal! Ik kan me heel goed voorstellen dat je soms nog eens aan haar denkt. Ik hoop dat ze goed terecht is gekomen.

  • Reageer
    Stéphanie | Expeditie Aardbol
    15 december 2014 op 11:07

    Heel heftig! Ik ben afgelopen zomer in Bosnië geweest, en toen besefte ik pas hoe bizar het is dat het eigenlijk nog maar zo kort geleden is. Dat de mensen die even oud zijn als wij zo’n heftige jeugd hebben gehad. Daar moest ik wel een beetje van slikken.

    • Reageer
      reisgenie
      15 december 2014 op 14:53

      Bizar he? Ik bedenk me dat soort dingen ook altijd en dan kan ik me amper voorstellen wat voor leven zij tot nu toe gehad hebben.

  • Reageer
    Lisa
    15 december 2014 op 13:40

    Wow heftig verhaal. Dan zie je inderdaad maar weer hoe goed dat wij het hebben in Nederland!

    Ik heb een halfjaartje in Zuid-Spanje geleefd waar de leefomstandigheden natuurlijk nog steeds erg goed zijn maar ook al minder dan in Nederland. Toen voelde ik me al dankbaar voor alle voorzieningen die we in Nederland hebben. Laat staan als je van een land als Bosnië-Herzegovina terugkomt…

    O als toevoeging nog. Toen ik terugkwam uit Rusland was ik ook heel blij om weer in Nederland te zijn. Maar dat vond ik ook gewoon geen prettig land :/

    • Reageer
      reisgenie
      15 december 2014 op 14:54

      Dat kan ik me goed voorstellen! We denken bij Spanje inderdaad dat alles ongeveer hetzelfde is als thuis, maar ook daar heb kennen sommige streken grote armoede.

  • Reageer
    Jeffrey
    5 maart 2015 op 00:24

    Mooi geschreven en mooi ook dat zoiets een mens kan veranderen. Vorig jaar zijn wij ook naar Bosnië geweest om er rond te rijden. Het heeft op ons ook echt indruk gemaakt. Voordat we vertrokken, heb ik een aantal boeken gelezen over deze oorlog. Bizar dat zoiets feitelijk nog maar zo kort geleden heeft kunnen gebeuren in Europa. We zijn ook naar Srebrenica gereden. Inderdaad een klein dorpje in een schitterde omgeving, maar wat is daar wat gebeurd zeg. Toen ik het plaatsnaambordje Srebrenica zag, voelde ik me toch wat ongemakkelijk. Een gevoel dat ik niet vaak heb. Het heeft me in elk geval wel aan het denken (en lezen) gezet: hoe kan een mens zulke massavernietigingen aanrichten?

    • Reageer
      Kimber - Reisgenie
      8 maart 2015 op 13:06

      Dankjewel voor je mooie reactie. Ik moet zeggen dat ik me sowieso vrij regelmatig afvraag waarom mensen elkaar zo veel kwaad aan doen. Door dit soort plaatsen op te zoeken is het geen “ver van mijn bed show” meer en wordt die vraag eigenlijk steeds prangender. Gelukkig is er, ook in Bosnië, ook zo veel moois op de wereld.

  • Reageer
    Alma
    27 juni 2017 op 09:55

    Erg droevig, inderdaad. Ik zou je echt aanraden om Bosnië nogmaals te bezoeken, er is veel veranderd! Tuzla is een industriestad en als ik er niet vandaan zou komen, zou ik er helemaal niks aan vinden haha. Ik kan je Mostar, Sarajevo en Neum aanraden! Mostar is echt een stad vol met geschiedenis en cultuur en Sarajevo natuurlijk al helemaal. Het tunnelmuseum is erg indrukwekkend. Neum ligt aan de 25km lange kustlijn van Bosnië, dus dan kun je ook in Bosnië van de Adriatische Zee genieten. Travnik is ook een mooi zicht. Ik vind dat de oorlog het land wel erg karakter heeft gegeven en de mensen natuurlijk ook. Tegenwoordig gaat het veel beter met het land en is het toerisme in opkomst. Check it out, zou ik zeggen! 😉

    • Reageer
      Kimber
      3 juli 2017 op 08:44

      Hoi Alma, ik wil absoluut graag terug naar Bosnië! Vooral Mosta lijkt me prachtig. Hopelijk kom ik er volgend jaar aan toe om eindelijk weer terug te reizen, want het heeft een speciaal plekje in mijn hart. Bedankt voor je tips!

Reageer